Makkah clock tower abraj al bait history in gujarati

મક્કા ક્લોક ટાવર (અબ્રાજ અલ-બૈત) નો સંપૂર્ણ ઐતિહાસિક, સ્થાપત્ય અને ધાર્મિક દસ્તાવેજ

મક્કા મુઅઝ્ઝમામાં સ્થિત વિશ્વવિખ્યાત ક્લોક ટાવર, જેનું સત્તાવાર અને સ્થાપત્યની દ્રષ્ટિએ નામ 'અબ્રાજ અલ-બૈત' (Abraj Al-Bait) છે, તે માત્ર આધુનિક સિવિલ એન્જિનિયરિંગનો એક અદભુત નમૂનો નથી, પરંતુ તે ઇસ્લામિક ઇતિહાસ, સાંસ્કૃતિક ગૌરવ અને માનવ કલ્યાણના સમન્વયનું એક અદ્ભુત પ્રતીક છે. મસ્જિદ અલ-હરામ (હરમ શરીફ)ના દક્ષિણી દ્વારની બિલકુલ સામે આકાશને આંબતી આ ભવ્ય ઇમારત આજે મક્કાની ક્ષિતિજ (Skyline) ની ઓળખ બની ગઈ છે. લાખો યાત્રાળુઓ માટે તે દિશાસૂચક અને આશ્રયસ્થાન છે.

આ વિસ્તૃત લેખમાં આપણે આ ભવ્ય સંકુલના ઇતિહાસ, તેના નિર્માણ પાછળના રાજકીય અને ધાર્મિક વિવાદો, તેની સ્થાપત્યકીય વિશેષતાઓ, ઇસ્લામિક વકફ તરીકેનું તેનું કાનૂની અને ધાર્મિક સ્થાન તથા તેનાથી વૈશ્વિક સ્તરે પડેલી અસરોનો વિગતવાર અભ્યાસ કરીશું.

૧. ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ અને કિલ્લાનો વિવાદ

અબ્રાજ અલ-બૈત ટાવર જ્યાં આજે ગર્વભેર ઊભો છે, તે જમીનનો પોતાનો એક સમૃદ્ધ અને જટિલ ઇતિહાસ છે. આ પ્રોજેક્ટના નિર્માણ પહેલાં ત્યાં પથરાયેલી ટેકરી પર ઇસ્લામિક ઇતિહાસના ઓટોમન (ઉસ્માની) સામ્રાજ્યની યાદો જોડાયેલી હતી.

અજયાદ કિલ્લો (Ajyad Fortress) અને તેનો ઇતિહાસ

વર્ષ ૧૭૮૧માં ઓટોમન શાસન દરમિયાન મક્કાના ગવર્નર (શરીફ ઓફ મક્કા) દ્વારા બુલબુલ ટેકરી (Bulbul Hill) પર એક મજબૂત કિલ્લાનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેને 'અજયાદ કિલ્લો' કહેવામાં આવતો હતો. આ કિલ્લાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કાબા શરીફ, મસ્જિદ અલ-હરામ અને સમગ્ર મક્કા शहरને લૂંટારુઓ તથા વિદેશી આક્રમણખોરોથી સુરક્ષિત રાખવાનો હતો. સદીઓ સુધી આ કિલ્લો મક્કાના લશ્કરી સંરક્ષણનું કેન્દ્ર રહ્યો હતો.

કિલ્લાને હટાવવાનો વિવાદ (૨૦૦૨)

૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં જ્યારે સાઉદી સરકારે હરમના વિસ્તરણ અને યાત્રીઓની સુવિધા માટે આ કિલ્લા અને સમગ્ર ટેકરીને હટાવીને ત્યાં એક ભવ્ય ટાવર સંકુલ બનાવવાનો નિર્ણય લીધો, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટો વિવાદ થયો હતો. ખાસ કરીને તુર્કી (જે ઓટોમન સામ્રાજ્યનો વારસદાર દેશ છે) આ નિર્ણયની સખત વિરુદ્ધ હતો. તુર્કીના સાંસ્કૃતિક મંત્રીએ તેને "ઇતિહાસ પર પ્રહાર" ગણાવ્યો હતો. જો કે, સાઉદી સરકારે મક્કાના ભૌગોલિક મર્યાદાઓ અને દર વર્ષે વધતી જતી હાજીઓની સંખ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વ હેઠળ આ કિલ્લાને હટાવી દીધો અને જમીનને સમતળ કરી પ્રોજેક્ટનો પાયો નાખ્યો.

૨. પ્રોજેક્ટનું વિઝન અને બાંધકામની સફર

આ ભવ્ય પ્રોજેક્ટનું વિઝન સાઉદી અરેબિયાના તત્કાલીન શાસક અને બે પવિત્ર મસ્જિદોના રક્ષક કિંગ અબ્દુલ્લા બિન અબ્દુલ અઝીઝ અલ સાઉદ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

બાંધકામની સમયરેખા અને વિકાસકર્તાઓ

શરૂઆત: આ મેગા પ્રોજેક્ટનું નિર્માણ કાર્ય વર્ષ ૨૦૦૪ માં શરૂ થયું.
બાંધકામ કંપની: આ અતિ જટિલ પ્રોજેક્ટના નિર્માણની જવાબદારી મધ્ય-પૂર્વની સૌથી મોટી કન્સ્ટ્રક્શન કંપની 'સાઉદી બિનલાદિન ગ્રુપ' (Saudi Binladin Group) ને સોંપવામાં આવી હતી.
આર્કિટેક્ચરલ ડિઝાઇન: આ ટાવરની સ્થાપત્ય શૈલી અને કૉક ટાવરની ડિઝાઇન જર્મન આર્કિટેક્ચર ફર્મ SL Rasch GmbH અને દાર અલ-હંદસાહ (Dar Al-Handasah) ના સહયોગથી તૈયાર કરવામાં આવી હતી.
પૂર્ણતા: વર્ષ ૨૦૧૧ માં આ ટાવરની વિશાળ ઘડિયાળ ચાલુ કરવામાં આવી અને વર્ષ ૨૦૧૨ માં સમગ્ર પ્રોજેક્ટ સત્તાવાર રીતે પૂર્ણ થઈને જનતા માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો.

૩. કિંગ અબ્દુલ્લા વકફ: ધાર્મિક અને કાનૂની દરજ્જો

આ પ્રોજેક્ટ અંગે સૌથી મહત્વનો અને સરાહનીય પ્રશ્ન એ છે કે શું તે વકફ છે? હા, આ પ્રોજેક્ટ ૧૦૦% ઇસ્લામિક વકફ (Endowment) હેઠળ સંચાલિત છે.

'કિંગ અબ્દુલ્લા બિન અબ્દુલ અઝીઝ વકફ'

કિંગ અબ્દુલ્લાએ આ પ્રોજેક્ટને પોતાના અંગત અથવા શાહી પરિવારના નફા માટે બનાવ્યો ન હતો. તેમણે કાનૂની રીતે આ સમગ્ર સંકુલને "કિંગ અબ્દુલ્લા બિન અબ્દુલ અઝીઝ વકફ ફોર ધ ટુ હોલી મોસ્ક" તરીકે જાહેર કર્યું. ઇસ્લામિક શરીઅત (કાયદા) મુજબ, એકવાર કોઈ મિલકત અલ્લાહના માર્ગમાં વકફ કરી દેવામાં આવે, પછી તેને ક્યારેય વેચી શકાતી નથી કે તેના માલિકી હક્કો બદલી શકાતા નથી.

આવકનું મોડેલ અને તેનો સખાવતી ઉપયોગ

અબ્રાજ અલ-બૈત સંકુલની અંદર વિશ્વની સૌથી લક્ઝુરિયસ ફાઇવ-સ્રટાર હોટલો (જેમ કે ફેરમોન્ટ, રેફલ્સ અને રોટાના), વૈભવી શોપિંગ મોલ્સ, રેસ્ટોરન્ટ્સ અને સુપરમાર્કેટ્સ આવેલા છે. આ તમામ વ્યાપારી સંસ્થાઓમાંથી વાર્ષિક અબજો રિયાલની આવક થાય છે. આ આવકના ઉપયોગ માટેના નિયમો સ્પષ્ટ છે:

હરમનની જાળવણી: આવકનો મોટો હિસ્સો મસ્જિદ અલ-હરામ (મક્કા) અને મસ્જિદ અન-નબવી (મદીના) ની દૈનિક સફાઈ, એર કંડિશનિંગ, લાઈટિંગ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા પાછળ ખર્ચાય છે.
વિસ્તરણ પ્રોજેક્ટ્સ: હરમ શરીફના ચાલી રહેલા વિશાળ વિસ્તરણ કાર્યોના ફંડિંગમાં આ વકફની આવક ફાળવવામાં આવે છે.
ઝમઝમ પાણીની વ્યવસ્થા: લાખો લીટર ઝમઝમ પાણીના પ્રોસેસિંગ, કૂલિંગ અને વિતરણની વ્યવસ્થા આ વકફ દ્વારા ટેકો મેળવે છે.
યાત્રીઓની સેવા: ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ હાજીઓ માટે મફત તબીબી સહાય અને અન્ય સેવાઓ આ ફંડમાંથી પુરી પાડવામાં આવે છે.

૪. સ્થાપત્યની ભવ્યતા અને સાત ટાવરનું સંકુલ

અબ્રાજ અલ-બૈત માત્ર એક સિંગલ ટાવર નથી, પરંતુ તે સાત વિશાળ ટાવર્સનું એક આખું સંકુલ (Complex) છે, જે એક વિશાળ પોડિયમ (બેઝમેન્ટ અને મોલ સંકુલ) પર ઊભેલું છે. આ સાતેય ટાવરોના નામ ઇસ્લામિક ઇતિહાસ અને પવિત્ર સ્થળો પરથી રાખવામાં આવ્યા છે:

    [ મક્કા રોયલ ક્લોક ટાવર ] (કેન્દ્રિય મુખ્ય ટાવર)

                                        |

           +----------------------------+----------------------------+

           |                            |                            |

      [ હાજર ટાવર ]                [ સફા ટાવર ]                 [ મરવા ટાવર ]

      [ ઝમઝમ ટાવર ]                [ મકામ ટાવર ]                [ કીબલા ટાવર ]

ક્રમ	ટાવરનું નામ	ઊંચાઈ / મહત્ત્વ
૧	મક્કા રોયલ ક્લોક ટાવર	સંકુલની બિલકુલ મધ્યમાં આવેલો સૌથી ઊંચો મુખ્ય ટાવર (૬૦૧ મીટર).
૨	હાજર (Hajar Tower)	ઇબ્રાહીમ અલયહીસ્સલામના પત્ની બીબી હાજરાના નામ પરથી.
૩	ઝમઝમ (Zamzam Tower)	પવિત્ર કુદરતી ઝરણા ઝમઝમના નામ પરથી.
૪	મકામ (Maqam Tower)	મકામે ઇબ્રાહીમના સન્માનમાં.
૫	કિબલા (Qibla Tower)	કાબા શરીફની દિશા દર્શાવતું નામ.
૬	સફા (Safa Tower)	હરમની અંદર આવેલી સફા પહાડીના નામ પરથી.
૭	મરવા (Marwa Tower)	હરમની અંદર આવેલી મરવા પહાડીના નામ પરથી.

આ સમગ્ર સંકુલનો કુલ બિલ્ટ-અપ એરિયા (Floor Area) આશરે ૧૫ લાખ ચોરસ મીટર છે, જે તેને વિશ્વની સૌથી વિશાળ ઇમારતોની યાદીમાં મોખરે રાખે છે. આ આખું સંકુલ એકસાથે ૧,૦૦,૦૦૦ (એક લાખ) થી વધુ લોકો ને આશ્રય આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

૫. મક્કા કૉક: વિશ્વની સૌથી અદભુત ઘડિયાળનું વિજ્ઞાન

આ સમગ્ર સંકુલનું મુખ્ય આકર્ષણ તેનો કેન્દ્રિય ટાવર અને તેના પર લાગેલી ઘડિયાળ છે. આ ઘડિયાળ સ્થાપત્ય અને ટેકનોલોજીની દ્રષ્ટિએ અજાયબી સમાન છે.

કદ અને પરિમાણો

ચતુર્મુખી ડિઝાઇન: ઘડિયાળ ટાવરની ચારેય દિશાઓ (ઉત્તર, દક્ષિણ, પૂર્વ, પશ્ચિમ) માં લાગેલી છે જેથી મક્કાના કોઈપણ ખૂણેથી સમય જોઈ શકાય.
વિશાળતા: ઘડિયાળના દરેક ડાયલનો વ્યાસ ૪૩ મીટર (૧૪૧ ફૂટ) છે. આ કદ લંડનના પ્રખ્યાત 'બિગ બેન' (Big Ben) કરતાં છ ગણું મોટું છે.
કાંટાઓનું વજન: મિનિટનો કાંટો ૨૨ મીટર લાંબો અને કલાકનો કાંટો ૧૭ મીટર લાંબો છે. આ કાંટાઓનું વજન એટલું વધારે છે કે તેને ફેરવવા માટે ખાસ હાઇ-ટેક ગીયર્સ અને હાઇડ્રોલિક સિસ્ટમનો ઉપયોગ થાય છે. તે કાર્બન ફાઇબરથી બનેલા છે જે વિમાન બનાવવામાં વપરાય છે.

રોશની અને દ્રશ્ય ક્ષમતા

એલઇડી ટેકનોલોજી: ઘડિયાળના ડાયલ પર આશરે ૨૦ લાખ એલઇડી (LED) લાઈટો લગાવવામાં આવી છે.
દૂરથી દ્રશ્યતા: રાત્રિના સમયે જ્યારે લીલી અને સફેદ લાઈટો ચાલુ થાય છે, ત્યારે આ ઘડિયાળ મક્કા શહેરથી આશરે ૩૦ કિલોમીટર દૂરથી પણ સ્પષ્ટ જોઈ શકાય છે. દિવસે પણ તે ૧૧ થી ૧૨ કિલોમીટર દૂરથી દ્રશ્યમાન થાય છે.
અલ્લાહનું નામ: ઘડિયાળના દરેક ફેસની ઉપર વિશાળ સોનેરી અક્ષરોમાં "الله" (અલ્લાહ) લખેલું છે, જ્યારે ડાયલની ઉપર પવિત્ર કુરાનની આયાતો અને ઇસ્લામિક શિલાલેખો કંડારવામાં આવ્યા છે.

૬. ટાવરની ટોચ: હિલાલ (અર્ધચંદ્રાકાર) અને લેઝર સિસ્ટમ

ક્લોક ટાવરની સાવ ટોચ પર એક ગગનચુંબી મિનારો છે જેના પર સોનેરી રંગનો વિશાળ અર્ધચંદ્રાકાર (Crescent અથવા Hilal) સ્થાપિત છે. આ ભાગ માત્ર સુશોભન માટે નથી, પણ તેની પાછળ ગહન વિજ્ઞાન અને એન્જિનિયરિંગ છે.

વિશાળ સોનેરી ચંદ્ર

આ હિલાલ વિશ્વનો સૌથી મોટો અર્ધચંદ્રાકાર છે, જેનું વજન ટનબંધ છે અને તે સંપૂર્ણપણે ફાઈબર ગ્લાસ અને શુદ્ધ સોનાના વરખ (Gold Leaf) થી મઢેલો છે. આ ચંદ્રના પાયામાં એક આધુનિક રિસર્ચ સેન્ટર છે.

વિશ્વનો સૌથી ઊંચો પ્રેયર રૂમ (નમાઝ હોલ)

આ સોનેરી ચંદ્રની બિલકુલ અંદર એક આલીશાન અને સુરક્ષિત રૂમ બનાવવામાં આવ્યો છે, જે વિશ્વનો સૌથી ઊંચાઈ પર આવેલો પ્રેયર રૂમ છે. જો કે, સુરક્ષાના કારણોસર અહીં સામાન્ય જનતાને જવાની મંજૂરી નથી, પરંતુ તે ખાસ મહેમાનો અને વૈજ્ઞાનિકો માટે અનામત છે.

અઝાન અને લેઝર સિસ્ટમ

જ્યારે મક્કામાં પાંચ સમયની નમાઝની અઝાન પોકારવામાં આવે છે, ત્યારે આ ટાવરની ટોચ પરથી એક અદ્ભુત નજારો જોવા મળે છે:
• પ્રકાશના કિરણો: ટાવરની ટોચ પરથી ૨૧,૦૦૦ થી વધુ શક્તિશાળી સ્પીકર્સ અને લેઝર કિરણો આકાશ તરફ છોડવામાં આવે છે.
• આકાશી રોશની: આ વર્ટિકલ લેઝર લાઈટો આકાશમાં આશરે ૧૦ કિલોમીટરની ઊંચાઈ સુધી જાય છે. આ રોશનીનો હેતુ એ છે કે જે લોકો સાંભળી શકતા નથી અથવા ખૂબ દૂર છે, તેઓ આ રોશની જોઈને જાણી શકે કે નમાઝનો સમય થઈ ગયો છે.

૭. વૈજ્ઞાનિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ: વેધશાળા અને મ્યુઝિયમ

અબ્રાજ અલ-બૈત માત્ર ધાર્મિક કે રહેણાંક હેતુ માટે નથી, તે વિજ્ઞાન અને સંશોધનનું પણ એક મોટું કેન્દ્ર છે. ટાવરના ઉપરના માળ પર એક આખું વિજ્ઞાન જગત વસેલું છે.

ધ મક્કા કૉક અકાદમી અને મ્યુઝિયમ (Clock Tower Museum)

ટાવરના ટોચના ચાર માળને એક અત્યાધુનિક મ્યુઝિયમમાં ફેરવવામાં આવ્યા છે, જેનું સંચાલન મિઝાન અકાદમી દ્વારા થાય છે. આ મ્યુઝિયમમાં નીચે મુજબના સેક્શન છે:
૧. બ્રહ્માંડ અને ગેલેક્સી: બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ, તારામંડળો અને આકાશગંગા વિશે ઓડિયો-વિઝ્યુઅલ માહિતી.
૨. સમયનું માપન: પ્રાચીન કાળથી લઈને આધુનિક સમય સુધી માણસે સમય માપવા માટે કેવા સાધનો (સૂર્યઘડિયાળ, રેતીઘડિયાળ, મિકેનિકલ ઘડિયાળ) બનાવ્યા તેનો ઇતિહાસ.
૩. મક્કા ક્લોકનું નિર્માણ: આ ઘડિયાળ કેવી રીતે બની, તેના પાર્ટ્સ કેવી રીતે ક્રેન દ્વારા ઉપર ચડાવાયા તેની રોમાંચક ડોક્યુમેન્ટ્રી.

લૂનર ઓબ્ઝર્વેટરી (ચંદ્ર જોવાની વેધશાળા)

આ ટાવર પર સાઉદી અરેબિયાની સૌથી આધુનિક ટેલિસ્કોપ સિસ્ટમ લાગેલી છે. રમઝાન મહિનાનો ચાંદ જોવાનો હોય કે ઈદના ચાંદની પુષ્ટિ કરવાની હોય, સાઉદીની હાઇ-લેવલ ધાર્મિક કમિટી અને ખગોળશાસ્ત્રીઓ આ ટાવરની વેધશાળાનો ઉપયોગ કરે છે. ઊંચાઈ પર હોવાને કારણે અહીંથી પ્રદૂષણ મુક્ત આકાશ અને ચંદ્રની ગતિવિધિઓ ખૂબ જ સચોટ રીતે ટ્રેક કરી શકાય છે.

૮. આધુનિક સગવડો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

લાખો યાત્રાળુઓનું સંચાલન કરવા માટે આ ટાવરની અંદર કલ્પના બહારનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવામાં આવ્યું છે:

અતિ ઝડપી લિફ્ટ સિસ્ટમ: આખા સંકુલમાં આશરે ૧૮૩ લિફ્ટ (Elevators) આવેલી છે. મુખ્ય ક્લોક ટાવરની લિફ્ટ વિશ્વની સૌથી ઝડપી લિફ્ટમાં ગણાય છે, જે સેકન્ડોમાં તમને ગ્રાઉન્ડ ફ્લોરથી ૬૦૦ મીટરની ઊંચાઈ પર પહોંચાડી દે છે.
પાર્કિંગ વ્યવસ્થા: બિલ્ડિંગના અંડરગ્રાઉન્ડ લેવલ પર હજારો વાહનો એકસાથે પાર્ક થઈ શકે તેવું વિશાળ મલ્ટી-લેવલ પાર્કિંગ છે.
હેલીપેડ્સ: સંકુલના બે જુદા જુદા ટાવર્સ પર અદભુત હેલીપેડ બનાવવામાં આવ્યા છે, જેનો ઉપયોગ શાહી પરિવાર, વીઆઈપી મહેમાનો અથવા કટોકટીના સમયે મેડિકલ ઇવેક્યુએશન માટે થાય છે.
શોપિંગ અને ફૂડ: પાંચ માળનો વિશાળ મોલ છે જેમાં વિશ્વની તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય બ્રાન્ડ્સ અને હલાલ ફૂડ કોર્ટ્સ ઉપલબ્ધ છે.

૯. આર્કિટેક્ચરલ વિવેચન અને વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ

કોઈપણ મોટી ઇમારતની જેમ અબ્રાજ અલ-બૈત પણ વિશ્વભરના આર્કિટેક્ટ્સ અને મુસ્લિમો વચ્ચે ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે.

પ્રશંસા

ઘણા લોકો તેને ઇસ્લામિક સત્તા અને આધુનિક સાઉદીના વિકાસનું પ્રતીક માને છે. તેમના મતે, આ ટાવરના કારણે લાખો વૃદ્ધ અને બીમાર હાજીઓને હરમની બિલકુલ નજીક રહેવાની સુવિધા મળી છે, જેનાથી તેઓ વ્હીલચેર પર પણ સરળતાથી નમાઝ માટે હરમમાં જઈ શકે છે.

ટીકાત્મક દ્રષ્ટિકોણ

બીજી તરફ, કેટલાક ઇતિહાસકારો અને આર્કિટેક્ટ્સની દલીલ છે કે આ વિશાળ ટાવર પવિત્ર કાબા શરીફની આધ્યાત્મિક શાંતિ અને સરળતા પર હાવી થઈ જાય છે. તેમની ચિંતા એવી હતી કે કાબા શરીફની આસપાસની ઇમારતો નમ્ર હોવી જોઈએ, જ્યારે આ બિલ્ડિંગ લાશ વેગાસની લક્ઝુરિયસ હોટલો જેવો અહેસાસ કરાવે છે. જો કે, સમય જતાં લોકોએ આ બદલાવને સ્વીકારી લીધો છે અને આજે તે મક્કાની અવિભાજ્ય ઓળખ બની ગયું છે.

૧૦. નિષ્કર્ષ: ભૌતિક ભવ્યતા અને આધ્યાત્મિક સેવાનો સંગમ

નિષ્કર્ષરૂપે કહીએ તો, મક્કાનો ક્લોક ટાવર (અબ્રાજ અલ-બૈત) એ માત્ર સિમેન્ટ, સ્ટીલ અને કાચનું માળખું નથી. તેની પાછળનું સાચું મૂલ્ય તેનો 'વકફ' દરજ્જો છે. જ્યારે કોઈ પ્રવાસી કે હાજી ત્યાં રહે છે કે ખરીદી કરે છે, ત્યારે તેનો ખર્ચો પરોક્ષ રીતે ઇસ્લામના સૌથી પવિત્ર સ્થાનની સેવામાં જાય છે. ઓટોમન કાળના અજયાદ કિલ્લાના ભગ્નાવશેષો પરથી શરૂ થયેલી આ સફર આજે વિશ્વની સૌથી ઊંચી ઘડિયાળ અને માનવ કલ્યાણના કેન્દ્ર તરીકે સંપન્ન થઈ છે. આ ટાવર એ વાતની સાબિતી છે કે ઇસ્લામિક પરંપરાઓ પોતાના મૂળને સાચવીને પણ આધુનિક વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી સાથે કદમ મિલાવી શકે છે. મક્કા આવતા દરેક મુસાફર માટે આ ટાવર માત્ર સમય જોવાનું સાધન નથી, પણ અલ્લાહની વડાઈ (કિબ્રિયાઈ) નું સ્મરણ કરાવતું એક શાશ્વત કેન્દ્ર છે.