તિશ્નગી: ઈશ્વરીય પ્રેમની અનોખી તરસ (શાહ ભિટ્ટાઈનો બૈત)

 

શાહ અબ્દુલ લતીફ ભિટ્ટાઈ: સુર સસૂઈ આબરી (સૂફી કલામ)

સિંધી બૈત

مُحَبَّتَ جن جي مَنَ ۾، تن تِشۡنَگِي تارِ؛
پِي پيالو اُڃَ جو، اُڃَ سي اُڃَ اُٿِيارِ؛
پُنھون پاڻَ پِيارِ، تہ اُڃَ سِين اُڃَ اُجهائِيان.

ગુજરાતી લિપ્યંતર

મુહબ્બત જિન જી મન મેં, તિન તિશ્નગી તારે;

પી પિયાલો ઉઞ જો, ઉઞ સે  ઉઞ ઉથિયારે;

પુન્હૂં પાણ પિયારે, ત ઉઞ સેં ઉઞ ઉજાઇયાં.

ગુજરાતી ભાવાર્થ (ભાષાંતર)

જેમના મનમાં (અલ્લાહ માટેનો) પ્રેમ વસેલો છે, તેમને અત્યંત તીવ્ર તરસ (પ્યાસ) લાગેલી હોય છે. તું એ તરસનો જ પ્યાલો પી અને એ તરસ દ્વારા તરસને વધુ જગાડ (તીવ્ર કર). હે પુન્હૂં (પ્રિયતમ/રબ)! તું પોતે મને એવો પ્યાલો પીવડાવ કે હું એ તરસ દ્વારા જ મારી તરસને ઓલવી શકું (તૃપ્ત થઈ શકું).

સૂફી સંદર્ભ અને સમજૂતી (Sufi Context)

આ પંક્તિઓમાં સસૂઈ અને પુન્હૂંની લોકકથાના માધ્યમથી આત્માની રબ તરફની ગતિનું વર્ણન છે. સૂફીવાદમાં આના ઊંડા અર્થો નીચે મુજબ છે:

તિશ્નગી (તરસ/પ્યાસ): સૂફી માર્ગમાં 'તરસ' એ અભાવ નથી, પણ એક આધ્યાત્મિક શક્તિ છે. રબને પામવાની તલપ જેટલી વધે, સાધક તેટલો જ તેની નજીક જાય છે. અહીં તરસ જ માર્ગ છે અને તરસ જ મંજિલ છે.

'ઉઞ સે ઉઞ ઉથિયાર' (તરસથી તરસ જગાડવી): સામાન્ય રીતે પાણી પીવાથી તરસ છિપાય છે, પણ ઈશ્ક-એ-હકીકી (ઇશ્વરીય પ્રેમ) માં ઉલટું છે. સાધક જેટલો પ્રેમનો અનુભવ કરે છે, તેની ભૂખ તેટલી જ વધતી જાય છે. આ એક 'મીઠી વેદના' છે જે સાધકને આળસમાંથી જગાડે છે.

'પુન્હૂં પાણ પિયારે' (પ્રિયતમ પોતે પીવડાવે): 'પુન્હૂં' અહીં રબ અથવા મુર્શિદ (ગુરુ) ના પ્રતીક તરીકે છે. સાધક કહે છે કે જ્યાં સુધી રબ પોતે પોતાની કૃપાનો પ્યાલો ન આપે, ત્યાં સુધી આ દુન્યવી તરસ છિપાતી નથી.

તરસથી તરસ ઓલવવી: આ એક વિરોધાભાસી (Paradoxical) સ્થિતિ છે. જ્યારે સાધક સંપૂર્ણપણે અલ્લાહના પ્રેમમાં ડૂબી જાય છે, ત્યારે તેની 'વ્યક્તિગત ઈચ્છાઓની તરસ' પૂરી થઈ જાય છે અને તે 'બકા' (ઈશ્વરમાં લય પામવું) ની સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરે છે.

ટુંકમાં: આ કવિતા સમજાવે છે કે અલ્લાહના માર્ગમાં સંતોષ માનવો એ અટકી જવા બરાબર છે. સાચી ભક્તિ એ છે જેમાં પ્યાસ ક્યારેય ન બુઝાય, પરંતુ વધતી જ રહે.

જેમના હૃદયમાં ઇશ્વરીય પ્રેમ (ઇશ્ક-એ-હકીકી) વસેલો છે, તેમને અદમ્ય તરસ (પ્યાસ) લાગેલી હોય છે. તું એ તરસનો જ પ્યાલો પી અને એ પ્યાસ દ્વારા તારી આંતરિક તરસને વધુ જાગૃત કર. હે પુન્હૂં (રબ)! તું પોતે મને તારા પ્રેમનો એવો જામ પીવડાવ કે હું એ તરસ દ્વારા જ મારી તમામ સાંસારિક અને આધ્યાત્મિક તરસને તૃપ્ત કરી શકું.

ખાનકાહ-એ-આલિયા

નકશ઼બંદીયા-ચિશ્તિયા-સાબિરીયા-અશરફીયા,

ભુજ કચ્છ.